Trích một nghị quyết Hội đồng Thẩm phán vào văn bản gửi toà cần đủ ba phần: số hiệu đầy đủ kèm điều, khoản; nội dung hướng dẫn liên quan được tóm hoặc trích nguyên văn ngắn; và một đoạn nối chỉ ra tình tiết nào của vụ việc đáp ứng hướng dẫn đó. Thiếu phần nối, việc trích chỉ là liệt kê văn bản, toà khó dùng được.
Bài này dành cho đương sự tự soạn đơn khởi kiện, bản tự khai, văn bản trình bày ý kiến, và cho pháp chế doanh nghiệp soạn văn bản gửi toà. Cách trích án lệ đã có bài riêng trên site; ở đây chỉ nói về nghị quyết, vì cách trích hai loại khác nhau: nghị quyết trích như văn bản quy phạm, án lệ phải chứng minh tình huống tương tự.
Ghi số hiệu thế nào cho đúng
Lỗi đầu tiên và dễ tránh nhất là ghi số hiệu thiếu. Bảng dưới so cách ghi thiếu với cách ghi đủ.
| Cách ghi | Vấn đề | Nên ghi |
|---|---|---|
| Theo hướng dẫn của Toà án tối cao | Không biết văn bản nào, loại gì | Ghi rõ là nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, số hiệu, năm |
| Theo Nghị quyết 01 | Năm nào cũng có thể có nghị quyết số 01 | Ghi đủ số, năm, ký hiệu NQ-HĐTP |
| Theo Nghị quyết … về lãi suất | Thiếu điều khoản cụ thể | Thêm điều, khoản, điểm đang dựa vào |
| Theo Nghị quyết … (không kèm ngày) | Khó kiểm khi có nhiều văn bản trùng tên | Có thể thêm ngày ban hành nếu biết chắc |
| Theo Nghị quyết … đã được sửa đổi | Không rõ sửa ở đâu | Ghi cả nghị quyết sửa đổi hoặc dựa vào bản hợp nhất |
Trước khi nộp, tra lại bản gốc để chắc số hiệu, điều khoản bạn ghi trùng với văn bản thật. Một con số sai làm toà và bên kia mất thời gian tìm, và làm giảm độ tin cậy của cả văn bản.
Đặt nghị quyết ở đâu trong văn bản
Trong đơn khởi kiện, phần căn cứ pháp luật thường đi sau phần trình bày sự việc và trước phần yêu cầu. Nghị quyết HĐTP đặt ngay sau điều luật mà nó hướng dẫn, không đặt riêng một đoạn tách rời. Cách sắp xếp này cho người đọc thấy rõ: điều luật quy định gì, nghị quyết giải thích thế nào.
Trong bản tự khai hay văn bản trình bày ý kiến, nghị quyết xuất hiện ở đoạn nào bạn cần nó để chứng minh một điểm. Ví dụ đoạn bàn về tiền lãi thì nghị quyết về lãi xuất hiện ở đó; đoạn bàn về điều kiện khởi kiện thì nghị quyết về trả lại đơn xuất hiện ở đó. Đừng gom mọi văn bản vào một danh sách dài ở đầu hoặc cuối.
Với văn bản trình bày ý kiến về một chứng cứ hay về yêu cầu của bên kia, chỉ trích nghị quyết khi nó giúp trả lời đúng điểm đang tranh chấp. Trích thêm cho "đủ bộ" chỉ làm loãng lập luận và tạo thêm chỗ cho bên kia bắt lỗi.
Khi tranh luận tại phiên toà, chỉ cần nói ngắn: tên văn bản, điều, nội dung chính, và vì sao áp dụng. Phần chi tiết đã có trong văn bản nộp trước đó; bạn có thể đề nghị hội đồng xét xử xem lại văn bản đó.
Đoạn nối: phần quyết định giá trị của trích dẫn
Đoạn nối là chỗ bạn chứng minh vụ việc của mình thuộc hướng dẫn. Một đoạn nối tốt thường có các thành phần sau.
- Điều kiện của hướng dẫn, viết lại thành từng ý ngắn, mỗi ý một dòng.
- Bên cạnh mỗi điều kiện, tình tiết tương ứng của vụ việc, kèm tài liệu chứng minh: hợp đồng, biên nhận, tin nhắn, biên bản.
- Thời điểm phát sinh của vụ việc, để chứng minh nghị quyết áp dụng được về thời gian.
- Nếu có trường hợp loại trừ trong nghị quyết, một câu giải thích vì sao vụ của bạn không rơi vào đó.
- Kết luận yêu cầu cụ thể: toà áp dụng điều nào, dẫn tới kết quả gì cho yêu cầu của bạn.
Ví dụ giả định: hướng dẫn quy định ba điều kiện để toà xử theo một hướng. Bạn viết ba dòng, mỗi dòng một điều kiện, kèm tài liệu số mấy trong hồ sơ chứng minh. Toà đọc thấy ngay vụ của bạn khớp đến đâu, thay vì phải tự dò trong mười trang trình bày.
Các lỗi khiến lập luận bị gạt
Trích văn bản đã hết hiệu lực. Lỗi nặng nhất. Toà không áp dụng, và bên kia có cớ nói văn bản của bạn thiếu cẩn thận. Kiểm tình trạng trước khi nộp.
Trích đúng văn bản nhưng sai phạm vi. Nghị quyết hướng dẫn loại hợp đồng này, bạn áp sang loại khác. Đọc lại điều về phạm vi điều chỉnh.
Trích quá dài. Chép cả trang nghị quyết vào bản tự khai làm người đọc lạc. Trích nguyên văn chỉ câu then chốt, phần còn lại tóm bằng lời của bạn.
Diễn giải nghị quyết thành điều nó không nói. Thêm chữ "luôn", "mọi trường hợp" vào khi nghị quyết có điều kiện. Toà đối chiếu bản gốc sẽ thấy ngay.
Nhầm cơ quan ban hành. Ghi nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán cho văn bản thật ra là nghị quyết của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, ví dụ về án phí, lệ phí toà án. Nhầm loại văn bản làm lập luận yếu đi.
Chỉ trích nghị quyết, bỏ điều luật. Nghị quyết hướng dẫn luật; căn cứ gốc vẫn là điều luật. Luôn ghi điều luật trước, nghị quyết sau.
Khi bên kia trích nghị quyết để chống lại yêu cầu của bạn
Đọc văn bản của bên kia, việc đầu tiên là tra lại đúng nghị quyết họ trích: số hiệu có đúng không, điều khoản có tồn tại không, văn bản còn hiệu lực không. Đừng phản ứng bằng cách phủ nhận chung chung; một câu "nghị quyết đó không áp dụng" mà không có lý do sẽ không có trọng lượng.
Sau đó xét ba hướng. Hướng thứ nhất: phạm vi, tức vụ việc không thuộc loại nghị quyết hướng dẫn. Hướng thứ hai: điều kiện, tức một hoặc nhiều điều kiện của hướng dẫn không được đáp ứng, và bạn chỉ ra tình tiết cụ thể. Hướng thứ ba: thời điểm hoặc hiệu lực, tức nghị quyết đã bị thay, bị sửa, hoặc luật nền đã đổi trước khi vụ việc phát sinh.
Viết phần phản biện theo đúng trình tự đó, mỗi hướng một đoạn ngắn có dẫn tài liệu. Nếu sau khi tra lại bạn thấy bên kia trích đúng và vụ của bạn thật sự thuộc hướng dẫn, hãy cân nhắc lại yêu cầu của mình; theo đuổi một yêu cầu đi ngược hướng dẫn còn hiệu lực thường chỉ kéo dài vụ việc.
Kiểm lại văn bản trước khi nộp
Năm phút kiểm lại theo danh sách dưới đây tránh được phần lớn lỗi trích dẫn.
- Mỗi nghị quyết được trích có đủ số, năm, ký hiệu, điều, khoản.
- Mỗi nghị quyết đã được kiểm tình trạng hiệu lực trong vòng gần đây; ghi lại ngày kiểm trong sổ tay riêng.
- Mỗi trích dẫn có điều luật đi kèm.
- Mỗi trích dẫn có đoạn nối với tình tiết và tài liệu cụ thể.
- Không có câu nào diễn giải vượt quá lời văn của nghị quyết.
- Không có văn bản nào bị ghi nhầm cơ quan ban hành.
Danh sách này áp dụng cả cho văn bản do người làm nghề soạn giúp bạn: bạn là người ký, nên đọc lại theo đúng sáu dòng trên trước khi ký và nộp.
Nếu một nghị quyết không qua được danh sách này, thà bỏ nó ra khỏi văn bản và chỉ dựa vào điều luật, còn hơn trích sai.
Ví dụ giả định: một đoạn trích hoàn chỉnh trong bản tự khai
Ví dụ giả định: anh Phúc ở Thành phố Hồ Chí Minh là bị đơn trong vụ đòi tiền vay giữa hai cá nhân. Nguyên đơn yêu cầu trả cả gốc và lãi theo một mức anh cho là vượt giới hạn luật cho phép. Trong bản tự khai, đoạn về tiền lãi của anh được viết theo trình tự: trước hết nêu điều của Bộ luật Dân sự quy định giới hạn lãi suất trong hợp đồng vay; sau đó nêu Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP hướng dẫn về lãi, lãi suất, ghi rõ điều khoản anh dựa vào, trích nguyên văn một câu then chốt.
Tiếp theo là đoạn nối: hợp đồng vay ký ngày nào, mức lãi các bên ghi là bao nhiêu, quy đổi ra mức năm là bao nhiêu, vượt giới hạn bao nhiêu, tài liệu số mấy trong hồ sơ chứng minh. Cuối cùng là yêu cầu: đề nghị toà không chấp nhận phần lãi vượt giới hạn và xác định lại số tiền phải trả theo hướng dẫn.
Đoạn văn này chưa tới một trang nhưng đủ để hội đồng xét xử đối chiếu. Lưu ý: cách tính cụ thể còn phụ thuộc thời điểm ký hợp đồng, loại lãi, việc đã trả bao nhiêu; ví dụ chỉ minh hoạ cách viết, không phải lời giải cho một vụ việc thật.
Khi nào nên nhờ người làm nghề xem lại
Bạn hoàn toàn có thể tự viết văn bản gửi toà, và hiểu nghị quyết giúp bạn viết chặt hơn. Nhưng có những trường hợp nên có người làm nghề đọc lại: vụ việc có giá trị lớn, liên quan đất đai có lịch sử giao dịch nhiều đời, có yếu tố hình sự, hoặc khi bạn thấy hai văn bản hướng dẫn có vẻ vênh nhau mà không chắc theo cái nào.
Mang tới cuộc trao đổi bản nháp văn bản của bạn, danh sách nghị quyết đã trích kèm ngày kiểm hiệu lực, và các câu hỏi cụ thể. Bạn có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để được xem nhanh lập luận trước khi nộp. Một buổi trao đổi có chuẩn bị tốt hiệu quả hơn nhiều so với kể lại vụ việc từ đầu.
Dù ai viết, văn bản gửi toà là của bạn và bạn chịu trách nhiệm về nội dung. Đọc kỹ từng câu trước khi ký, đặc biệt các câu trích văn bản pháp luật.
Câu hỏi thường gặp
Đương sự không phải luật sư có được trích nghị quyết HĐTP không?
Được. Mọi đương sự đều có quyền đưa ra căn cứ pháp luật cho yêu cầu của mình, kể cả nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán. Điều quan trọng là trích đúng văn bản còn hiệu lực và nối được với tình tiết của vụ việc.
Có cần nộp kèm bản sao nghị quyết khi trích không?
Thông thường không bắt buộc, vì nghị quyết là văn bản quy phạm pháp luật đã công bố, toà tự tra được. Bạn có thể trích nguyên văn đoạn then chốt trong văn bản để người đọc tiện theo dõi.
Trích nguyên văn hay tóm tắt thì tốt hơn?
Trích nguyên văn câu then chốt, đặt trong ngoặc kép, ghi rõ điều khoản; phần còn lại tóm bằng lời của bạn. Trích nguyên văn quá dài làm văn bản nặng, tóm tắt quá nhiều dễ bị cho là diễn giải sai.
Toà không nhắc tới nghị quyết mình trích trong bản án thì sao?
Toà không bắt buộc bình luận từng văn bản đương sự nêu, nhưng phải áp dụng đúng pháp luật. Nếu bạn cho rằng toà bỏ qua một hướng dẫn quan trọng dẫn tới kết quả sai, đó có thể là nội dung của đơn kháng cáo.
Có nên trích nghị quyết HĐTP vào hợp đồng không?
Thường không cần. Hợp đồng nên viết rõ ý chí của các bên. Trích số hiệu nghị quyết vào hợp đồng dễ gây khó hiểu khi nghị quyết đó bị sửa hoặc thay. Nếu cần, ghi theo "quy định pháp luật hiện hành" và giữ ghi chú nội bộ về căn cứ.